Hàng giả tinh vi, công nghệ phải đi trước một bước

Từ phòng thí nghiệm, các chỉ tiêu về hóa lý, vi sinh, an toàn và mức độ phù hợp với tiêu chuẩn kỹ thuật được kiểm tra trước khi sản phẩm đưa ra thị trường. Hệ thống phòng thử nghiệm được công nhận, trong đó có các đơn vị thuộc Ủy ban Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng Quốc gia, giúp doanh nghiệp phát hiện vấn đề ngay từ đầu.

Tuy nhiên, kết quả kiểm nghiệm chỉ phản ánh chất lượng tại thời điểm lấy mẫu. Khi bước vào sản xuất hàng loạt, bảo quản và vận chuyển, chất lượng sản phẩm vẫn có thể thay đổi. Đây là lúc các công nghệ như IoT và AI phát huy vai trò.

Trong nhà máy, cảm biến IoT có thể theo dõi liên tục các thông số như nhiệt độ, độ ẩm, áp suất. Khi chỉ số vượt ngưỡng, hệ thống có thể cảnh báo hoặc kích hoạt các biện pháp xử lý. Trong khi đó, AI và thị giác máy tính cho phép kiểm tra hàng nghìn sản phẩm, linh kiện trong thời gian ngắn, phát hiện những lỗi nhỏ mà con người có thể bỏ sót.

Trên chuỗi cung ứng, công nghệ truy xuất nguồn gốc giúp ghi nhận hành trình của sản phẩm qua từng khâu. Blockchain có thể được sử dụng để lưu trữ dữ liệu theo cách khó sửa đổi, từ thông tin vùng nguyên liệu, quá trình sản xuất đến vận chuyển. Chẳng hạn, dữ liệu nhiệt độ của một lô hàng đông lạnh có thể giúp xác định nguyên nhân khi sản phẩm bị hư hỏng trong quá trình vận chuyển.

Ở khâu cuối cùng, công nghệ đang đưa người tiêu dùng trở thành một mắt xích trong kiểm soát chất lượng. Thông qua mã QR, NFC, RFID và các ứng dụng truy xuất nguồn gốc, người mua có thể kiểm tra thông tin sản phẩm, chứng nhận và nguồn gốc trực tiếp trên điện thoại.

Tuy nhiên, công nghệ không thể tự bảo đảm chất lượng nếu dữ liệu đầu vào thiếu trung thực. Một thông tin sai được đưa vào hệ thống sẽ khiến cả chuỗi truy xuất phía sau mất giá trị. Vì vậy, hiệu quả của công nghệ phụ thuộc trước hết vào tính chính xác và minh bạch của dữ liệu.

Theo đó, kiểm soát chất lượng cần sự phối hợp giữa ba bên: Nhà nước xây dựng tiêu chuẩn, hành lang pháp lý và cơ chế giám sát; doanh nghiệp minh bạch hóa quy trình bằng công nghệ; người tiêu dùng chủ động kiểm chứng và phản hồi.

Khi được triển khai đồng bộ, công nghệ không chỉ hỗ trợ phát hiện hàng giả, hàng kém chất lượng mà còn tạo dựng một thị trường trong đó chất lượng được bảo vệ bằng dữ liệu và niềm tin được củng cố bởi sự minh bạch.